Maharashtra- समृद्धी महामार्ग …महाराष्ट्राचा राजमार्ग 

 महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस सरकारचे महत्वकांक्षी प्रकल्प मुंबई – नागपुर  ” समृद्धी महामार्ग ” हा मराठवाडा-विदर्भयांच्या विकासाला चालना देणारा, वाहतुक ,दळणवळण,उद्योग, व्यापार तसेच असंख्य प्रमाणात रोजगाराची संधी उपलब्ध करुन देणारा प्रकल्प अलीकडे खुपच चर्चिला जात आहे.
सध्या स्तिथीत मुंबई ते नागपूर अंतर कापवयास जवळपास १४ तास लागतात.जवळपसास ८१२ किमी अंतर पडते.जर समृद्धी महामार्ग झाल्यास अंतर ७०० किमी होईल व फक्त ८ तासात मुंबई ते नागपूर अंतर कापणे शक्य होईल.तसेच औरंगाबाद हुन दोन्ही ठिकणी जाण्यास ४तास लागणार आहे.हा महामार्ग अंतरराष्ट्रीय मानकांनूसार होईल.यासाठी देखरेख एजन्सी म्हणून एम.एस.आर.डि.सी काम पाहणार आहे.
मुंबई येथिल भारताचे सर्वात व्यस्त बंदर  जवाहरलाल नेहरु बंदर ते नागपुर स्थित मिहान (multi model international cargo hub and airport nagpur ) यांना जोडणारा महामार्ग आहे.बंदरातून जलद वाहतूक करुन अवश्यक भारतभर वेळेवर माल पोहचवणे शक्य होणार आहे.त्याच बरोबर प्रवासी वाहतूकीला वेळ बचतीचा  यामुळे खुप फायदा होईल .
 समृद्धी महामार्ग नागपुर ते मुंबई दरम्यान १२ जिल्ह्यातून जाणार आहे.हे जिल्हे पुढिल प्रमाणे  नागपुर,वर्धा,अमरावती,यवतमाळ,,वाशिम ,अकोला,बुलढाणा,जालना,औरंगाबाद ,अहमदनगर,नाशिक ,ठाणे व मुंबई .तसेच पाच महसुल विभाग येतात. अप्रत्यक्षपणे काही जिल्हे चंद्रपुर,भंडारा,गोंदिया,गडचिरोली,हिंगोली,परभणी,नांदेड ,बिड,धुळे,जळगाव,पालघर व रायगड यांनाही जलद वाहतूकीचा फायदा होणार.जवळपास २६ तालुके व ३९२ गावांचा संबंध या समृद्धी महामार्गाशी येणार आहे. हा महामार्ग राज्य महामार्ग असणार आहे पण राष्ट्रीय महामार्गाच्या धरतीवर  अंतरराष्ट्रीय मानकांनूसार काम होणार आहे.
मराठवाडा-विदर्भयांच्या विकासाला चालना देणारा ठरणार आहे. औरंगाबाद येथिल प्रस्तावित डि.एम.आय.सी प्रकल्प ,कार्गो एअर पोर्ट, जालना येथे प्रस्तावित ड्रायपोर्ट यांच्या साठी जड वाहतुक जलद होण्यास मदत होणार आहे.आजच्या घडीला मराठवाडा-विदर्भातुन    मुंबईला भाजीपाला ,फळे व इतर नाशवंत माल यांसाठी बाजारपेठ उपलब्ध होत नाही.कारण वेळ व अंतर यामुळे पाहिजे त्यावेळेत पोहचणे शक्य होत नाही.पण समृद्धी महामार्गामुळे जलद वाहतुकीच्या मदतीने मुंबईची बाजारपेठ सहज शक्य होणार आहे. ह्या महामार्गाचा सर्वाधिक लाभ विदर्भाला होणार आहे.विदर्भातून ४०० किमी ,मराठवाड्यातुन १६० किमी व उर्वरित महाराष्ट्रातून १४० किमी असा समस्त महाराष्ट्राला दिशादर्शक ठरणार आहे.समृद्धी महामार्गामुळे काही राष्ट्रीय महामार्गही जोडले जाणार आहे.यात NH 3 ,NH 6,NH 7,NH 69,NH 204,NH 211,NH-50 यांचा समावेश होतो. महामार्गाची एकुण रुंदी १२० मिटर असणार आहे.प्रत्येक बाजूस चार असा आठ पदरी मार्गिका असणार आहे.मध्य मार्गिका हि २२.५ मिटर आसणार आहे,जी आंतरराष्ट्रीय मानकांनूसार आहे.प्रस्तावित समृद्धी महामार्गावर वेग मर्यादा १५० किमी प्रति तास आहे.जर भविष्यात परत महामार्गात वाढ करावयाची झाल्यास ती तरतूद आताच करण्यात आली आहे. त्यामुळे जमिनीचे परत अधिग्रहण होणार नाही हे विशेष.महामार्गात हॉटेल्स, मॉल, दवाखाने इ.उभारण्यात येणार आहे.
             समृद्धी महामार्गाच्या दोन्हीही बाजूस सर्विस रोड आसणार आहे.तो अंडर बायपास ने जोडल्या जाणार आहे.जवळपास ५०पेक्षा जास्त उड्डाणपुल , २४ हून आधिक इंटरचेंजेस वे तसेच ५ बोगदे प्रस्तावित आहे.बोगद्यांमध्ये  लाईटिंग, पुलांचे सौदर्यिकरण डिजीटल माहिती फलक इ.प्रस्तावित आहे.महामार्गाच्या कामासाठी स्थानिक सामान वापरणार असे बोलले जात आहे.संपुर्ण महामार्गात सिसिटिव्ही कॅमेरा,मोफत फोन केंद्र ,मोफत वायफाय उपलब्ध करण्यात येणार आहे.
या महामार्गात ४०० वाहनांसाठी व ३०० पादचार्यासाठी विशेष जागा देण्यात आली आहे.यामुळे महामार्गाला जोडताना स्थानिक वाहतूक सुरळीत व सुरक्षित  असणार आहे.तसेच आपघातांचे प्रमाणही कमी होतील कारण झिरो ऑक्सिडेंटाल कॉरिडोर असणारा असणारा देशातील पहिलाच महामार्ग ठरणार असे म्हटले जात आहे.हा महामार्ग खाजगी भागिदारीतून होणार असल्यामुळे टोलही पडणार आहे.टोल हा प्रवास केलेल्या आंतरावरच पडणार व तो स्वयंचलित असणार आहे.या महामार्गाचा वापर gas पाईप लाईन,इलेक्ट्रिक लाइन वा आप्टिकल फायबर केबलसाठी करण्याचा मानस आहे.युद्धजन्य परिस्थितीत अथवा नैसर्गिक आपत्ति दरम्यान महामार्गावर विमान उतरु शकणार असा रन वे असणार आहे.
ग्रिन फिल्ड कॉरिडोर हे एक वैशिष्ट्य या समृद्धी महामार्गाचे असणार आहे.या महामार्ग दरम्यान मोठ्या प्रमाणात वृक्ष लागवड केली जाणार आहे.त्यामुळे पर्यावरणाचे ठेवले जाणार आहे.महाराष्ट्रातील अनेक प्रेक्षणीय  स्थळे जोडण्यास हा महामार्ग उपयुक्त ठरणार आहे.
 या महामार्गाचे प्रमुख मध्यवर्ती स्थानक औरंगाबाद असणार आहे.डि.एम.आय.सी मुळे औरंगाबादचे औद्योगीक महत्व वाढत आहे ,त्यासाठी जलद दळणवळण आवश्यक आहे.म्हणुन समृद्धी महामार्ग “बूस्ट “देणारा ठरणार यात शंका नाही.नविन आधुनिक शहरे या महामार्गावर वसवली जाणार आहे.  यांत वीस  कृषी समृद्धी केंद्र उभारण्याचे ठरले आहे. या केंदांमुळे शेतकरी – ग्राहक जोडले जातील. जेणेकरून कृषी आधारित अर्थव्यवस्था मजबुत होईल. जालना येथे इंडस्ट्रिअल हब, करमाडला लॉंजिस्टिक हब,सावंगी येथे निवासी संकुले, दौलताबाद येथे टुरिझम हब व लासुर येथे आयटी हब उभारण्यात येणार आहे.
समृद्धी महामार्ग हा रोजगार निर्मितीचे महत्वाचे काम करणार आहे.तब्बल २५ लाख रोजगाराची संधी मिळणार आहे,असा दावा आहे.
         या प्रकल्पासाठी तब्बल ५०हजार करोड खर्च येणार आहे. व त्यासाठी पन्नास हजार एकर जमिन लागणार आहे.त्यासाठी २०४८९ खाते धारकांच्या जमिनीचा भाग हा महामार्गासाठी संपादित केला जाणार आहे.जे शेतकरी भूमिहीन होणार त्यांना पर्यायी जमिन देण्याचे सरकार आश्वासन देत आहे.आंध्र प्रदेशच्या धर्तीवर अमरावती पटर्नप्रमाणे मोबदला दिला जाणार आहे. land पुलिंग व रेडिरेकनरच्या पाच पट भाव देवून सरकार जमिन अधिग्रहण करणार आहे.जोड रस्ते व स्थापन होणार्या वसाहतींसाठी स्वेच्छेने , विनासंघर्ष जमिन घेण्याचे सरकारचे प्रयत्न आहे.कुटुंबातील एका व्यक्तिस मोफत व्यवसायिक प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. संपादित जमिन पुर्नविक्रीचाही पर्याय देण्यात येत आहे.
 एवढे नक्की आहे कि मुंबईला जोडणारी कनेक्टिवीटी मराठवाडा-विदर्भासाठी मैलाचा दगड ठरु शकतो . हा २०१९पर्यंत प्रकल्प पुर्णत्वास नेण्याचा सरकारचा मानस आहे.
                                  लेखक
                     डॉ. सुनिलसिंग राजपुत
                              औरंगाबाद
( लेखकाच्या मताशी “महाराष्ट्र देशा ” सहमत असेलच असे नाही )
      तुमच्या प्रतिक्रिया आम्हाला नक्की कळवा  संपर्क